Trận đấu buổi tối, trời đổ mưa từ giữa giờ nghỉ. Dải LED biên vẫn phải sáng đủ cho khán đài và cho camera truyền hình, trong khi nước chảy dọc mặt bảng và tủ điện nằm ngay cạnh đường piste. Ban tổ chức sân, câu lạc bộ và nhãn hàng đều muốn câu trả lời trước khi ký: thiết bị chịu nước tới mức nào, điện lấy từ đâu, có sét thì ai bảo vệ hệ thống.
Ba câu hỏi đó gộp thành ba nhóm thông số: chuẩn IP, phương án cấp điện, và tiếp địa chống sét.
Chuẩn IP nói gì về chống nước, chống bụi
Chống nước của thiết bị điện ngoài trời được phân loại theo IEC 60529, tiêu chuẩn mang tên "Degrees of protection provided by enclosures (IP Code)", áp dụng cho vỏ thiết bị điện tới cấp điện áp 72,5 kV. Mã IP gồm hai chữ số: chữ số thứ nhất nói về vật rắn và bụi, chữ số thứ hai nói về nước.
| Mã | Chữ số thứ nhất | Chữ số thứ hai |
|---|---|---|
| IP54 | Chắn bụi ở mức hạn chế | Chịu nước bắn từ mọi hướng |
| IP65 | Kín bụi | Chịu tia nước áp lực thấp từ mọi hướng |
| IP66 | Kín bụi | Chịu tia nước mạnh từ mọi hướng |
Với màn hình LED, mặt trước và mặt sau có thể khai báo khác nhau, nên cần đọc cả hai. Tài liệu kỹ thuật của một dòng LED ngoài trời P10 phổ biến trên thị trường công bố IP65 cho cả mặt trước và mặt sau, dải nhiệt độ làm việc từ âm 20 tới 50 độ C và độ ẩm làm việc 10 tới 90 phần trăm.
Điểm hay bị bỏ qua: chỉ số IP là của vỏ cabinet, không phải của toàn hệ thống. Chỗ đấu nối dây nguồn, dây tín hiệu và tủ điện ngoài trời đều phải đạt mức bảo vệ tương đương.
Tính công suất và chọn phương án cấp điện
Công suất màn hình LED tính theo mét vuông, và tài liệu kỹ thuật thường công bố cả mức tối đa lẫn mức trung bình. Mức tối đa là căn cứ chọn dây, aptomat và máy phát, vì đó là lúc toàn bộ điểm ảnh sáng trắng.
| Thông số công bố | Dòng LED ngoài trời P10 (A) | Dòng LED ngoài trời P10 (B) |
|---|---|---|
| Độ sáng tối đa | 6.000 nit | 6.000 nit |
| Chuẩn IP trước và sau | IP65 và IP65 | IP65 và IP65 |
| Nhiệt độ làm việc | Âm 30 tới 50 độ C | Âm 20 tới 50 độ C |
| Công suất tối đa | 694 W mỗi mét vuông | 750 W mỗi mét vuông |
| Tần số làm tươi | 7.680 Hz | 7.680 Hz |
Lấy mức 694 W mỗi mét vuông, một dải LED biên 100 mét vuông cần dự phòng khoảng 69 kW cho tình huống nặng nhất. Thực tế trong trận thấp hơn, vì nội dung quảng cáo ít khi sáng trắng toàn bộ, nhưng hệ thống điện vẫn phải tính theo mức đỉnh. Từ con số đó mới chọn được:
- Tiết diện dây và chiều dài tuyến cáp từ tủ nguồn tới hai đầu dải LED.
- Số pha và cách chia tải để điện áp không sụt ở cabinet cuối dải.
- Nguồn dự phòng, vì màn tắt giữa trận là sự cố nhìn thấy trên sóng.
Tiếp địa và chống sét cho hệ thống ngoài trời
Sân vận động là công trình cao, trống, có khán đài khung thép và cột đèn. TCVN 9385:2012 hướng dẫn thiết kế, kiểm tra và bảo trì hệ thống chống sét cho công trình xây dựng, kèm chỉ dẫn riêng cho công trình tạm, cần cẩu và khán đài khung thép. Tiêu chuẩn nêu nguyên tắc tận dụng kết cấu kim loại có sẵn và yêu cầu toàn bộ công trình được bảo vệ bằng một hệ thống liên kết hoàn chỉnh.
Với thiết bị lắp thêm vào sân như dải LED biên, bảng tỷ số hay hệ thống điều khiển, phần cần quan tâm là chống quá áp lan truyền theo đường nguồn và đường tín hiệu. Bộ TCVN 9888 có phần riêng cho hệ thống điện và điện tử bên trong các kết cấu.
Mục 27 của TCVN 9385:2012 khuyến nghị kiểm tra định kỳ không quá 12 tháng, tăng tần suất ở vùng khí hậu khắc nghiệt. Với sân bóng, mốc hợp lý là trước mỗi mùa giải, cùng đợt kiểm tra điện và kết cấu khán đài.
Nhiệt, ẩm và chuyện ngưng tụ
Dải nhiệt độ công bố của LED ngoài trời rộng, nhưng Việt Nam đặt ra hai bài toán riêng. Một là nắng chiều làm nóng mặt bảng, cộng nhiệt từ bộ nguồn phía sau. Hai là độ ẩm cao và chênh nhiệt sau mưa, dễ gây ngưng tụ trong lòng cabinet.
Cách xử lý nằm ở quy trình hơn ở thiết bị:
- Cabinet còn ẩm thì chạy mức sáng thấp để sấy trước, chưa bật tải nặng.
- Kiểm tra gioăng, nắp che, đầu nối sau mỗi đợt tháo lắp, vì gioăng hỏng âm thầm.
- Giữ quạt tản nhiệt và khe thoát khí không bị bịt bởi băng dính, decal hay vật che mưa tạm.
- Lưu tem thông số bộ nguồn để thay đúng chủng loại, đúng dải điện áp.
Việc này được làm thế nào ở sân
Hoàn Vũ làm nghề quảng cáo từ năm 2001, thành lập công ty cổ phần năm 2010, hiện vận hành LED biên tại bốn sân Hàng Đẫy, Lạch Tray, Bình Phước và Pleiku, đồng hành sáu câu lạc bộ với khoảng 84 trận mỗi mùa. Mỗi trận có ê kíp kỹ thuật trực tiếp vận hành, sau trận có biên bản nghiệm thu kèm ảnh, video. Nhịp 84 trận đó buộc phần điện, tiếp địa và che chắn phải thành quy trình.
Trình tự cho một trận mưa: kiểm tra tủ điện và đầu nối trước giờ mở cổng, chạy màn kiểm tra màu từng cabinet, theo dõi nhiệt độ và dòng điện trong trận, sau trận ngắt tải theo thứ tự rồi mới che chắn. Về phần hình ảnh lên sóng, có bài LED sân vận động lên truyền hình: độ sáng và tần số quét.
Câu hỏi thường gặp
IP65 có nghĩa là ngâm nước được không?
Không. Theo IEC 60529, chữ số thứ hai bằng 5 là chịu tia nước áp lực thấp từ mọi hướng, không phải chống ngâm. Chống ngâm nước ứng với chữ số thứ hai từ 7 trở lên.
Mưa to có phải tắt dải LED biên?
Không bắt buộc, nếu thiết bị, tủ điện và đầu nối đạt mức bảo vệ phù hợp và hệ thống tiếp địa đúng. Quyết định cuối thuộc ê kíp kỹ thuật tại sân cùng ban tổ chức.
Bao lâu nên kiểm tra hệ thống chống sét của sân?
Mục 27 TCVN 9385:2012 khuyến nghị không quá 12 tháng, và tăng tần suất ở vùng khí hậu khắc nghiệt. Với sân bóng, nên gộp vào đợt chuẩn bị trước mùa giải.
Kết luận
Chống nước cho LED biên không nằm ở một con số IP trên tờ thông số, mà ở cả chuỗi: vỏ cabinet, đầu nối, tủ điện, tiếp địa và quy trình vận hành từng trận. Xem thêm giải pháp LED sân vận động, hoặc để lại thông tin nếu cần khảo sát sân và phương án cấp điện. Hotline 0964 73 74 73.
Hoàn Vũ tư vấn cấu hình, lắp đặt và vận hành từng trận, có mô hình hợp tác đầu tư.
